TARİHÎ TÜRKİYE TÜRKÇESİ

OSMANLI TÜRKÇESİ

2011-12-30T01:12:00.000-08:00

Türkler İslam Medeniyeti dairesine girdikten sonra zamanla alfabelerini de değiştirmişler Arap harflerini kullanmaya başlamışlardır.Bu önemli değişiklik, Türklerin Anadoluya yerleşip burada Türkçeyi edebiyat ve devlet dili olarak geliştirmeleriyle, bin yıllık devâsâ bir birikimi doğuracak sürecinde başlangıcı olmuştur.

Toplumsal hafızanın yaşatılması ancak yazılı metinlerin bilinip anlaşılmasıyla, okunmasıyla mümkün olabilir. Osmanlı Türkçesi bilgisi yalnızca bir kısım bilim adamı ve arşiv uzmanı için gerekli değildir.Dilin, önce bireyin, sonra toplumun var oluşundaki yeri göz önünde tutulduğunda herkesin bu bilgiye sahip olması gerekir.

Kendisinden yalnızca yarım asır önce yapılmış felsefi, bilimsel, siyasi tartışmalardan habersiz olan bir kimsenin, yalnızca gününün bilgileriyle, yani toplumsal hafızaya sahip olmadan bu pâyelere gerçekten sahip olabilmesi mümkün değildir.

Osmanlı Türkçesi, Türkçe esas olmak üzere Arapça ve Farsça birçok kelime, şekil ve kaideleri içine alan bir yazı dilidir. Böyle olmakla beraber, bu üç dili bilen bir kimse yine Osmanlıca bir metni rahat anlayamaz. Çünkü Osmanlıca Arapça ve Farsçanın belirli bir ölçüde ve şekilde Türkçe ile birleşmesinden doğmuş bir dildir.

XIII. Yüzyıldan XX. Yüzyılın başlarına kadar devam eden ve kendi içerisinde üç devreye ayrılan Osmanlı Türkçesi -Tarihî Türkiye Türkçesi- bugün artık tamamiyle tarihe karışmış bir yazı dilidir. Bugün onun devamı ve diriltilmesi değil;eski kültür, ilim ve edebiyat eserlerimizin tanınması bakımından iyice öğrenilmesi bahis konusudur.

Türklerin Anadolu’ ya XI. Yüzyıldan itibaren yerleşmesinden sonra XIII. Yüzyılda Türkçe Anadolu’ da bir yazı dili olarak gelişmeye başladı. Selçuklu Devletinde yerleşmiş gelenekler, yani Arapça ve Farsçanın devletin resmi dilleri kabul edilmesi geleneği bu devletle birlikte sarsılıp yıkılınca, Türkçe, bilim, edebiyat ve devlet dili olarak önem kazandı.Osmanlı Devleti dönemi ise Türk dilinin gerçek bir zirvesidir. Bu dönemde, devletin siyasi gücüne denk olarak Türkçe üç kıtada yaygın olarak kullanılan bir dil olmuştur.

Kaynakça

Osmanlı Türkçesi Grameri-Prof. Dr.Faruk Timurtaş

Osmanlı Türkçesi Kılavuzu- Hayati Develi

Geleneksel Türk El Sanatlarında Yazıya Giriş Prof. Dr. Hüsrev Subaşı

Osmanlı Türkçesi Cümle ve Okunuşları

2011-12-24T14:51:00.000-08:00

Osmanlı Türkçesi

2011-12-24T14:38:00.000-08:00

Muhteşem İmparatorluğun Muhteşem Dili Osmanlı Türkçesi

2011-08-12T20:15:00.000-07:00

MuhteşemOsmanlı Cihan İmparatorluğumuzun medrese, tekke ve ordunun temelleri üzerindeyükseldiği bilinen bir gerçektir. Bu üçlünün sembolize ettiği ilim, aşk vekuvvet, her zaman için medeniyetlerin üç mühim esası olmuştur.

Her ferdin,her milletin ve her medeniyetin kendine has bir dili, kendine has kendini ifadeşekli vardır. Geniş manâda davranışlardan geleneklere, edebiyattan mimarîyeuzanan bu dil, kendini çok daha geniş bir şekilde lisanla ortaya koyar. YahyaKemal'in ifadesiyle, her halk, kendi ikliminin lisanını söyler.

TürklerinMüslüman olmadan önce Orta-Asya yaylalarında geçen hayatını yansıtan Orta AsyaTürkçesi, daha çok sert sessizli ve tek heceli fiillerle doludur. Bu,mes'elelerin üzerine sertçe ve doğrudan giden asker bir milletin kendini,konuştuğu ve kullandığı diliyle anlatmasıdır. Öyle ki, Türklerin İslâm’la tanıştığıilk dönemlerin mühim bir eseri olan Kutadgubilig'de bile bu sertliği müşahedeederiz:

Ukuşkabiligke bu almacı til

Yaruttaçıemi yorık tilni bil

kişik tilağırlar bulur kut kişi

kişik tilucuzlar borır er başı

til arslanturur kor işikte yatur

aya evlig ersak başıngnı yiyür

(Anlayış vebilgiye dil tercüman olur; insanı aydınlatan dilin kıymetini bil. İnsana değerkazandıran dildir ve insan dille saadet bulur. İnsanı kıymetten düşüren dedildir ve yine dili yüzünden insanın başı gider. Dil arslandır, bak eşikteyatar; ey evin sahibi, dikkat et, yoksa başını yer.)

Dilde esasve millî olan, seslerdir, gramerdir, dilin iç ve dış mûsikîsidir. Dolayısıyla,her dil, kendi öz yapısını korumak kaydıyla, başka dillerden bilhassa kelimeolabilir.

Meselâ,İspanyolca ve Portekizcede artık bu dillerin sesini ve ahengini almaklamilliyet değiştirmiş binlerce Arapça kelime vardır. Aynı şekilde, Sovyetİlimler Akademisi, Rusçayla ilgili olarak, "Rusça'yı öz Rusça yapmakmümkündür. Ancak, bunun için Rusçada kullanılan kelimelerin yüzde yetmişbeşiniterketmek ve yerlerine yeni kelimeler bulmak gerekir" raporunu vermiştir.

Yine,İngilizcenin aslı 'Low German'dır, yani Almancadır; İngilizce zamanla Almancagibi 'yapım ekli' dil olmaktan çıkmış, gramerinde kendine has seyyâliyetegitmiş ve bilhassa kelime noktasında Almanca, Latince, Fransızca ve daha başkadillerden o kadar çok kelime almıştır ki, bu dilde 'öz İngilizce" kelimebulmak, âdeta zorlaşmıştır.

Türklerinİslâm’ı kabulüyle birlikte Türkçe, Orta Asya yaylalarında bedevî bir hayatsüren asker bir milletin dili olmaktan, incelerden ince muhteşem bir medeniyetkurmaya yönelmiş bir milletin dili olma yoluna girmiştir.

Hür yaşamayaalışmış, köleliğe 'evet' demez cengâver bir millet, yavaş yavaş islâm'ın potasındaeriyerek, yepyeni bir kültürle sarmaş-dolaş oldukça ve sert göğsünü ilim ve aşkkarşısında yumuşattıkça, tekyelerde kazanına düştüğü belâ-yı aşkı ifade içinFarsçadan, medreselerde içinde yoğrulduğu ilmi ifade için de, Kur'ân'ın diliArapçadan kelimeler ve terkipler almaya başlamıştır.

Bu çok tabiîgelişme içinde bir yandan tilek dilek,til dil, köz göz şeklinde yumuşarken biryandan meselâ, köngül gönül olmuş ve bir yandan da başlangıçta Dede KorkutHikâyeleri'nde "Ben erliğim bahadırlığım, cilasunluğum, yiğitliğim Rûm'a,Şam'a gitsin yayılsın; ...ol obada bir yahşi, hûb yiğit sayru düşmüş idi"vb. ifadelerde görüldüğü üzere Farsça'dan, Arapçadan dilimize mâl olmayabaşlayan kelimeler, Orta Asya Türkçemizdeki aynı manâya gelen kelimelerle bir aradagörülmeğe başlamıştır.

Öyle ki,meselâ bugün Türkçe'mizde 'yiğitlik' ma'nâsı ifade eden pek çok kelime vardır:Er, eren, yiğit, alp, batur, mert, bahadır, cesur, kahraman, cilasun, dilîr,dilâver, yavuz, yaman, arız, kakız, arslan, börü, efe, kabadayı, deli gibi...

Orta-Asyayaylalarının yağız delikanlıları, alperenleri tarihe mühürlerini vurmayadurduktan sonra, artık dilleri de iklimleri, kavimleri, değişik âdetleri,farklı kültürleri, başka başka adet ve gelenekleri muhteşem bir imparatorluğunmuhteşem medeniyetinde eriten, yoğuran ve Osmanlı-Îslâm rengine boyayan birkeyfiyete bürünecektir.

Artık,meselâ Farsça dil kelimesi dilber, dilârâ, dilşâd, dilpesend gibi terkipleriyleve gûşe köşe, pârçe parça, neverd-i bâm merdiven, serv selvi şekilleriyle bizimolacak; Ermenice örinak örnek, Bizansça allagion alay, italyanca roba urba, Rumtelâffuzuyla Yunanca aftendis efendi olarak imparatorluk dilimize girecektir.

Yine, OrtaAsya Türkçemizdeki yalav, alma, ala, yınanç, selçik, edgii gibi kelimelerOsmanlı Türkçemizde alev, elma, elâ, inanç, selçuk, iyi şeklini alacaktır.Ayrıca, gül, bülbül, karanfil, yasemin, gonca, müjgân, lâle, sünbül, şeftali,kestane, şekayık, nergis, hayâl, hülya, sevda, endam, narin, hoş rânâ, saadetgibi kelimelerle dilimiz, fevkalâde bir taravet, halâvet, sabâhet ve melâhetkazanacaktır.

Ve çok mühimbir nokta olarak, bîr zaman Mecmua-i Ebuzzi ya'da yazıldığı üzere din,iman,namus, şeref, haysiyet, hamiyet, gayret,iffet,ismet gibi sıfatlardanvazgeçmedikçe, dilimizden atılması mümkün olmayan Kur'ân'ın dili Arapçadan dapek çok kelime, kıt'alara uzanan medeniyet dilimizin öz malı haline gelecektir.

Neticede,idare tahtında Muhteşem Süleyman'ın, mimarîde Muhteşem Sinan'ın, deryalardaBarbaros'un, serhadlerde Bâli Bey'lerin dört bir yana ışık saçtığı, çöllerigülzâr, çemenzâr eylediği bir dönemde, dilimiz de Bakîlerle, Fuzûlîlerle, ŞeyhGaliblerle, Nef'î, Nedim ve Nâbîlerle, dünyanın belki de en zengin, enrevnakdâr, en tatlı, en mûsikî dolu dili haline gelecektir.

Üç kıt'adaat koşturan, Cihanın şarkına ve garbına ilim, iman, ümit, ümran götüren birCihan İmparatorluğu'nun dilidir artık bu dil...

Muhteşemİmparatorluğumuz nasıl tekye, medrese ve ordu temelleri üzerinde yükselmişse,onun dili de aynı şekilde tekyeden, medreseden ve askerlikten beslenmiş,bilhassa Farsçadan geçme kelimelerle tekyenin aşkını Arapçadan geçmekelimelerle medresenin ilmini ve Orta Asya Türkçemizin bilhassa fiilleriyle deasker millet olma hususiyetimizi ifade eden bir dil olma hüviyet ve mertebesinikazanmıştır.

Talihimizintersine dönüp, muhalif rüzgârlarla savrulduktan ve daha bir ihtişamla neşv ünema bulmak üzere tohum tohum toprağa döküldükten sonra din. vatan, millet,tarih ve güzellik şuurundan mahrum olanlar, dilimizi de kendi dar, soğuk, maddîve mekanik sınırlarına hapsetme gibi bir garabetin içine girmişlerdir...

Pek tabîîki, Edirne'yi vatan bilip Üsküp'ü bırakan, Kars'ı, Ardahan'ı vatan bilipKerkük'ü terkeden, Buhara'ya, Semerkant'a, Yemen'e, Fi-zarfa uzanamayan veDicle ve Fırat'ın yansıyla avunup, Tuna'ya, Nil'e, Seyhun ve Ceyhun'a atsürmekten düşlerinde bile korkanlardan gökkuşağı bir dile sahip çıkmaları, onunummanında yıkanıp, güzelliğinde güzellik, ihtişamında ihtişam bulmalarıbeklenemezdi.

Ama yarınıngüzellikler dünyasını şimdiden dantel dantel, kanaviçe kanaviçe örenler,

Git vatan,Kabe'de siyaha bürün.

Bir kolunRavza-i Nebî'ye uzat;

Bir kolunuKerbelâ'da Meşhed'e at,

Kâinata ohey'etinle görün..

Aç vatan,kalbini İlâhına aç,

Şühedâmçıkar da, ortaya saç..

diye inleyenOsmanlı şairinin kırık duygularına merhem olacak; Dicle kenarında Fezeyânıntezâyüd ettikçe,

Tuna cûşeyliyor hayâlimde;

Tunalaştıngözümde gittikçe

diyehasretini dile getiren şairin hasretini Tuna'da dindirecek;

Ben ki, birTürküm, unutmam Caber'i,

Türk olannimetşinas olmak gerek..

Var yeri,gitsem Mezâr-ı Türk'e dek..

diyen şâirgibi tarihine, diline, vatanına karşı kadirşinas ve nimetşinas olacak ve

Sen Ahmet üMahmûd u Muhammed' sin Efendim,

Hak'tan bizeSuitân-ı müeyyedsin. Efendim,

EfendilerEfendisi'nin izinde yeniden gülzârlar, çemenzârlar meydana getirirken, dilindede en güzel kelimeler raksedecektir.. Çünkü

Körfezdekidalgın suya bir bak, göreceksin;

Geçmişgeceler (in hepsi) durmakta yerinde..

Mehtâb, irigüller ve senin en güzel aksin,

Velhâsıl, orüya duruyor yerli yerinde..

Evet, o rüyayerli yerinde duruyor.. aradaki sadece geçici bir kâbustan ibaret...

Sızıntı

UbeydullahAKYÜZ

Nasreddin Hoca' dan

2011-05-19T03:00:00.000-07:00

Yazı ve süslemeler Kütahyalı Sanatkar Ahmed Yakupoğlu' na aittir.

20. yüzyıl İzmit Mutasarrıflığı Haritası

2011-04-26T03:15:00.000-07:00

Maarif Nezâret-i Celilesine

2011-04-17T12:14:00.000-07:00

Hüve

Bâb-ı Fetva

Daire-i Meşihat-ı İslamiyye

Mektubi kalemi

Aded 20

Maarif Nezâret-i Celilesine

Devletlü efendim hazretleri

İran devleti tebaasından ve Keldani cemaatinden olduğu halde bu kere arzu-yı vicdani ile kabul-i İslamiyet eylediği Mezâhib Nezaret-i Celilesinden verilip ibrâz ettiği ilm ü haberden müstefâd olan Abdulahad Efendi lisân-ı Türkî ile elsine-i ecnebiyyeye vâkıf ve ihtidası sebebiyle de âtıfet-i seniyyeye layık bir zat olduğundan nezâret-i celilelerine merbût mekâtibden birinin lisân muallimliği ve yahud buna mümasil diğer bir hizmetle ikdârı menût-ı himem-i aliyye-i dâverileridir efendim.

Fî 17 Rebiülevvel Sene 1323 ve Fî 9 Mayıs Sene 1321

Şeyh-ül islâm

Muhammed Cemâleddîn

Recâizâde Mahmud Ekrem

2011-01-26T03:15:00.000-08:00

( İbnülemin Mahmud Kemal' in Hutût-ı Meşahir Defteri kitabından alıntıdır.)

Mehmet Akif Ersoy

2011-01-03T10:34:00.000-08:00

"Feyz-i rebiîye bak

Zümrüde dönmüş türab

Bulmuş o tesir ile

Köhne cihan âb ü tâb

Bizde neden var fakat

Yok yere bir ıztırab?

Zulmet-i âtî ise

Ruha veren pîç ü tâb

Ah ne müdhiş hata

Ah ne yanlış hesab!

Mübhem olan ân içün

Doğru mu çekmek azab

Sen demiyor muydun ey

Yâr-ı belîğu'l-hitab!

Hîz ü ganimet şumâr

Fursat-ı ahd-i şebâb

Tekye ber eyyâm nîst

Tâ diğer âyed behâr"

Detay için buradan

İzmit Temettuât Defterleri

2010-09-06T19:17:00.000-07:00

Köklü bir tarihe sahip olan İzmit (Nikomedia, İznikmid, İzmid (t)) tarihsel süreç içerisinde birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır.

İzmit’in coğrafi konum itibariyle Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan önemli ticaret yollarının üzerinde bulunması, buranın her dönem ilgi duyulan bir şehir olmasını sağlamıştır. Bu nedenledir ki; tarihin her döneminde birçok medeniyet İzmit için birbirleriyle mücadele etmişlerdir.

İzmit tarihi açısından önemli belgelerden bir tanesi de Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde bulunan “Temettuât Defterleri” dir. Bu defterlerde yer alan bilgiler İzmit ile ilgili çalışma yapan araştırmacılar açısından oldukça önemlidir.

İzmit Temettuât Defterleri Niçin Hazırlandı?

Tanzimat Fermanı ̀nın ilanından sonra 12 Ocak 1840 tarihli bir talimatname ile her yerde muhassıl (devlete ait vergileri toplayan kişi) gözetiminde ahalinin isim, şöhret, emlak, arazi ve hayvanlarının miktarı ile esnaf ve tüccarın yıllık kazançlarının yazılacağı defterler tutulması emredilmişti.

II. Mahmut zamanında başlatılan, fakat padişahın ölümüyle yarım kalan temettuât hazırlık çalışmaları, Mustafa Reşit Paşa’nın çabalarıyla İmparatorluğun birçok yerinde başarıyla tamamlanmıştır.

Temettuât defterlerinin hazırlanış maksadı vergilerin adil tespiti ve toplanması olmasına karşın bu bilgilerden çok daha fazlasını barındırmaktadırlar. Hane reislerinin şöhreti, lakabı, fiziki görünüşü, etnik kökeni, mesleği bunların yanı sıra sahip olduğu tarla, bağ, bahçe, koru, orman, iskele, tuzla, dükkân, değirmen, büyükbaş-küçükbaş hayvan ve bütün bu mal varlıklarından elde ettiği gelir, bunlara karşı ödediği vergi gibi birçok bilgiye, temettuât defterleri sayesinde ulaşılabilmektedir.

Temettuât defterlerinin ekonomik yapıyı belirleme açısından gelir kaynakları ve kaynaklar dengesinin kent-kırsal alan ölçeğinde aldığı muhtevaya bakılacak olursa; toplam toprak miktarı, toplam ekili ve nadas alanlarının miktarı, üretime ayrılan toprakların tahlili, ürün çeşidine göre ayrılan toprakların miktarı ve bu ürünlerden sağlanan hasıla toplamı ve dönüm başına verimliliği, tarım işletmelerinin büyüklüğü, hayvancılığın kent-köy ekonomisi içerisindeki yeri, kent ekonomilerinde önemli yeri olan sınaî, ticari ve hizmet iş kolları konularında aydınlatıcı malumat verdiği görülmektedir. Vergi hususunda toplam vergi yükü toplam hasılat içinde vergi yükünün payı ve farklı vergilerin vergi içindeki payı, kır-şehir, Müslim-gayr-i Müslim kesimler arasında vergi dağılımının durumunu kıyaslama imkanı verecek bilgileri kapsamaktadır.

Temettuât defterleri, dönemin vergi usulüne ilişkin bilgilerde içermektedir. Şöyle ki; reâyâdan netür vergiler toplandığı, hangi insanların mükelleflik hangi insanların muaflık durumu içerisinde değerlendirildiği, köy ve mahallelerin toplan vergi yükümlülüğü, hane başına düşen ortalama vergi miktarı, vb. bilgileri temettuât defterlerinde rahatlıkla bulabilmekteyiz.

Temettuât defterlerinin 19. yüzyılda Osmanlı taşrasının köy ve kentteki nüfusunun niceliği ve niteliği konusunda taşıdığı bilgiler, demografi çalışmalarında göz ardı edilmeyecek hususlardır. Söz konusu defterler vergi mükelleflerinin ayrıntılı dökümü vermesi itibariyle toplam nüfus rakamlarına ulaşma imkanı vermektedir. Mesela İzmit Temettuât Defterleri üzerinde detaylı bir çalışmada vergi mükelleflerinin sayısı 5 ile çarpılarak İzmit’in ve köylerinin nüfus verilerine ulaşılmıştır.

Temettuât Defterleri’nden Yararlanılarak Bir Bölge Hakkında Şu Bilgilere Ulaşılabilir

Etnik Yapı
Demografik Yapı
Ticari Faaliyetler-Müesseseler
Meslek Bilgileri
İnsanların Menkul ve Gayri Menkul Durumları
İnsanların Yıllık Kazançları
Tarımı Yapılan Ürünler
Bakılan Hayvanlarla İlgili Bilgiler
Vergi Çeşitleri ve Miktarları
Köy ve Şehirlerin İşgücü Kapasiteleri
Şehir ve Köylerin Tahmini Nüfus Bilgileri

İzmit Temettuât Defterleri’nden Örnek İki Sayfa

İzmit Temettuât Defterleri’nden Örnek İki Sayfa

Hâne 1 Numero 1

Sene–i sâbıkada vergi–yi mahsûsâdan Bir senede vermiş olduğu Guruş= 710

Erbâb–ı zirâ‘atden olduğu

A‘şâr ve rüsûmu olarak sene–i sâbıkada bir senede vermiş olduğu

Hınta	Alef	Kaplıca	Burçak
Keyl=5	Keyl=4	Keyl=2	Keyl=1
Guruş=60	Guruş=20	Guruş=10	Guruş=10
Cem‘an Yekün Guruş= 100

Soğan Öşrü Guruş= 17	094/194 Bağ Öşrü
Mezru‘ Tarla Dönüm= 20 Hâsılât–ı seneviyyesi Guruş= 850 sene 60 800 sene 61	Mezru‘ Tarla Dönüm= 1 Soğan Guruş= 143 180 sene 61
Kara Sığır İneği Re’s= 2 Hâsılât–ı seneviyyesi Guruş= 40	Bağ Dönüm= 3 Hâsılât–ı seneviyyesi Guruş= 486 sene 60 400 sene 61 tahminen
Harir Bağçesi Dönüm= 1,5 Hâsılât–ı seneviyyesi Guruş= 400 sene 60 500/900 sene 61	Kara Sığır Öküzü Çift= 2
Kısrak Re’s= 1	Bargir Re’s= 1
Mecmû‘undan bir senede tahminen temettu‘ı Guruş= 2256 0600/2856 Bargircilik ticâreti

Hâne 11 Numero 11

Sene–i sâbıkada vergi–yi mahsûsâdan
Bir senede vermiş olduğu
Guruş= 546

Erbâb–ı zirâ‘atden
olduğu

A‘şâr ve rüsûmu olarak sene–i sâbıkada bir senede vermiş olduğu

Hınta	Alef	Tohum
Keyl=5	Keyl=2,5	Keyl=1
Guruş=60	Guruş=12,5	Guruş=4
Cem‘an Yekün Guruş= 76,5
30Bağ Öşrü

Soğan Öşrü
Guruş= 30

Mezru‘ Tarla Dönüm= 25
Hâsılât–ı seneviyyesi
Guruş= 611,5 sene 60
500 sene 61

Soğan
Öşürden ma‘da
Guruş= 270 sene 60
500/770 sene 61

Asiyâb Rub‘Hissesi=1
İcâr–ı seneviyyesi
Guruş= 250

Harir Bağçesi Dönüm= 2
Hâsılât–ı seneviyyesi
Guruş= 235 sene 60
400/635 sene 61

Kara Sığır İneği
Re’s= 1
Hâsılât–ı seneviyyesi
Guruş= 20

Kara Sığır Öküzü
Çift= 1

Gayr–i Mezru‘ Tarla
Dönüm= 15
Devr ile zirâ‘at olunmakda olduğu

Mecmû‘undan bir senede tahminen temettu‘ı
Guruş= 1716,5
1407,5/3124 Sermayesinden temettu‘ı
0700/3824

Bozoklu Osman'ın 1811 yılındaki İzmit'i gösteren Minyatürü

19. yüzyılda İzmit'i gösteren harita

Max Fruchtermann Fotoğraflarında 19. yüzyılda İzmit

Osmanlı Arşivinden Temettuat Belgesi

Kaynakça

Mübahat Kütükoğlu, “Osmanlı Sosyal ve İktisadi Tarihi Kaynaklarından Temettü Defterleri”, Belleten, S.395, Ankara, 1995, s.225
Said Öztürk, Osmanlı Belgelerinde Darıca, İstanbul, 2001, s.192

Volkan Şenel

Tarihçi- Yazar

http://www.kocaeliaydinlarocagi.org.tr/

Yahya Kemal' in Hâtıratından

2010-08-13T06:28:00.000-07:00

Yeni Mekteb

Beş yaşındaydım. ( 1889 senesiydi.) Yeni mektebe girdim. Bu yeni mekteb Üsküp' ün en mübarek tepesi üzerinde olan Sultan Murad Câmii' nin arkasındaydı. Yeni mekteb asırlar içinde hangi eski mektebe nisbetle yeni idi. Bunu hâlâ tayin edemiyorum. Hakikatte tam mânâsıyle eskiydi. Zannettiğime göre Sultan Murad-ı Sâni o tepede mâruf câmiini bina ettiği zaman etrafına, medrese, imâret ilave ederken onu da ilave etmişti. Çünkü o tepede câmiinin teferruatından olmayan hiçbir yapı yoktu. Yeni mektebin yeniliği ise zamanla yanmış ve yıkılmış olan binasının yeniden yapılmış olmasından geliyordu. İşte hoca karşısında ilk defa ders gördüğüm yer, daha İstanbul fethedilmeden önce vücuda gelen ve o zamandan beri hiçbir şeyi değişmemiş olan bu lâtif yerdi. Eğer oraya gönderilmemiş olsaydım, tahsilim doğrudan doğruya bir yeni maarif mektebinde başlasaydı milliyetimin en hoş bir hatırasından mahrum kalmış olurdum. Çocukluğumda olsun birkaç sene güzel mazimiz içinde yaşamış oldum.

Yahya Kemal- Çocukluğum,Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hâtıralarım
http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=43250

Gınânın Usul-i Tedrisi

2010-08-11T05:26:00.000-07:00

Müellifi:

Vefa Orta Mektebi Musikî Muallimi

Halil Bedii

İstanbul- Milli Matbaa

1927

Bu kitabı bizimle paylaşan Sümeyye Dorak' a teşekkür ederiz.

Yaz Tatilinde Osmanlıca

2010-06-15T15:14:00.000-07:00

Birkaç gün sonra okullar kapanacak. Çocuklarımız şimdiden tatil planlarını yapmış olmalılar. Bu dönem zarfında çalışma planları yapanlar da var hiç şüphesiz.

'Yaz tatili' ifadesi yalnızca Milli Eğitim Bakanlığı'nın müfredat terminolojisinde karşılığı olan bir kelime. Oysa biz bütün millet olarak onu gerçekten bir tatil (atalet, miskinlik, durağanlık, hareketsizlik vs.) olarak algılamaya hevesliyiz. Çocuklarımızın da dört aylık koca bir zaman dilimini haylazlık ederek geçirmelerine maalesef göz yumuyoruz. Halbuki bu başıboşluktan onlar da memnun değiller, ataletten çocuklarımız ve gençlerimiz de şikayetçi.

Bazı anne babalar durumun farkındalar. Okulların kapandığı günden itibaren çocuklarının geleceği için bir plan yapıyorlar ve çok isabetli bir kararla çocukları ya bir dershane kursuna, ya bir sanat atölyesine ya da bir zenaat mesaisine yönlendiriyorlar. Benim size tavsiye edeceğim kurs ise bunlardan biraz farklı olacak. Gerçi bu kurs gençlerimize ve çocuklarımıza para kazandırmayacak, dersleriyle alakalı bilgiler de kazandırmayacak; ama emin olunuz bu kurs onlara koskoca bir kimlik kazandıracak. Onun için bence siz bu yaz çocuklarınızı atalarının dilini öğrenebilecekleri bir Osmanlıca kursuna gönderiniz. Üstelik bu kurs bir yabancı dil gibi iki sene, SBS veya ÖSS gibi kurlar yahut dönemler boyu sürmez. Dört aylık yaz mevsiminde öğrenilip bitirilir.

Bu söylediklerimden dolayı bazı çevrelerin şimdi beni gericilikle suçlayacaklarını biliyorum. Olsun. Belki buradan yola çıkarak onlar da çocuklarını Batı dillerinden birini öğrenmek üzere bir kursa yazdırmakta acele ederler. Zira ben herkesin bir yabancı dili, özellikle de İngilizceyi iyi öğrenmesinden yanayım. Türkçe bilinci ayrı, yabancı dil öğrenip dünya vatandaşı olmak ayrıdır çünkü. Gel gelelim bir Türk çocuğunun Osmanlıca bilmeden yaşaması, bana göre, eksik yaşamak sayılır. Yabancı dil insanı çoğaltır ama atalarının dilini bilmek insanı tamamlar. Bu bakımdan Osmanlı Türkçesi'ni bilmek, aydın olmanın da gereklerinden biridir. Eski harfleri öğrenen insan hemen örümcek kafalı olmayacağı gibi artık toplumun pek çok kesimi Osmanlıca Türkçesi'ni bilmenin zaruretinden bahsetmektedir. Buna rağmen öğrenmemekte ve çocuklarına öğretmemekte direnenler maalesef çoğunluktadır. Üstelik onlar bunu modernlik adına yapmaktadırlar. Neyse ki ben bunlara fazla önem vermiyorum. Çünkü onlara göre modern insan böyle geri fikirlerle uğraşmamalıdır. Çünkü onlara göre modern olan şey herkese parmak ısırtmalıdır. Mesela sorsanız, mânâsı olmayan hezeyanlar modern şiir, anlaşılmazlığı ön planda olan ruhsuz yapıt modern sanat, iki kere iki yedi eder saçmalığı modern matematik, "Bir şey mademki güzeldir, o halde çirkinin zıddı değildir!" önermesi modern mantık, internetteki -ki tam bir bilgi çöplüğüdür- okuduğu bir yorum üzerine atalarına sövmek modern tarih, slogan edinmeyi bilgi edinmeye yeğleyen uçuk çocuklar da modern gençliktir.

İsterseniz şimdi o modern gençliği yetiştiren ebeveynler üzerine bir mizansen uyduralım: Bir anne olarak okulların kapandığının ertesi günü kızınızı İngilizce kursuna başlattınız diyelim. Sağdaki komşunuzun hanımı soldakiyle şöyle konuşuyor olacak:

- Huuu! Komşu!.. Vallahi kıskandım şu kadını!.. Kızını İngilizce kursuna yazdırmış. Hem de hiç vakit kaybetmeden!.. Canım işte böyle olmalı insan.

- Doğru dersin komşu!.. Çocuklarımızın geleceğini keşke biz de böyle planlayabilseydik! Ama nerde gezer, babası ilgilenmiyor ki. Ayol benim de zamanım yok.

- Vallahi gidip şu kadını tebrik edesim geliyor ama...

Şimdi mizansende küçük bir değişiklik yapalım ve siz okulların kapandığının ertesi günü kızınızı Osmanlıca kursuna başlatmış olun. Bu sefer de sağdaki komşunuzun hanımı soldakiyle şöyle konuşuyor olacaktır:

- Huuu! Komşu!.. Vallahi insan sinir oluyor canım!.. Şu yan komşudan bahsediyorum. Kızını Osmanlıca kursuna yazdırmış. Canım çocuk sekiz aydır zaten okula gidip geliyor, kafası yoruldu zavallının. Azıcık dinlense olmaz mı? Hem neymiş o bu çağda eski yazı falan!..

- Doğru dersin komşu!.. Çocuğun kafasını örümcek fikirlerle dolduracak. Hiç de öyle geri kafalı birine benzemiyordu ama demek ki insanın alacası içinde...

- Şeytan diyor, kalk git, çocuğuna acımıyor musun diye hesap sor şu kadından...

- Aaah!.. Ah!.. Ne günlere kaldık!..

Evet!.. Maalesef ülkemizde durum budur ve siz sakın görüntüye aldanmayın. Çocuklarınızı Osmanlıca kursuna gönderin ve onlara bu yaz kendilerini hediye edin. Yoksa öz çocuğunuzu milli kütüphanesinde bulunan ana eserleri okumaktan mahrum ederek cahil bırakmış olacaksınız. Oysa siz onlara Osmanlıca öğreterek genlerini taşıdıkları büyük yazarların kapılarını açabilir ve uzaklarda unutup kaybettikleri güzelliklerle yeniden karşılaşmalarına imkan hazırlayabilirsiniz. Korkmayın, karşılaştıkları güzellikler onları geriye götürmeyecek, bilakis geleceğe yürürken daha emin adımlarla ve kendilerine güvenle yürümeyi öğretecek. Kendi dillerinin, kültürlerinin, medeniyet zenginliklerinin farkına varmalarını sağlayacak. Yüzlerine gülümsemeler gelecek, gönüllerine asil renkler ve desenler yansıyacak.

Çocuklarınıza Osmanlıca öğretmekten gocunmayın artık. Yıllardan kaçtayız Allah aşkına?!..

İskender Pala

15.6.2010

Haddeden Geçmiş Nezâket

2010-06-09T07:17:00.000-07:00

حاددن گچمش نزاکت یال و بال اولمش سكا

می سوزولمش شیشه دن رخسار آل اولمش سكا

بوی گل تقطیر اولنمش نازك ایشلنمش اوجی

بری اولمش خوی بریسی دست مال اولمش سكا

سحر و افسون ایله دولمشدر درونك ای قلم

زلف هاروتك دیمك ممكن كه نال اولمش سكا

شويله گرد اولمش فرنگستان بريكمش بر يره

صكرا گلمش گوشۀ ابروده خال اولمش سكا

اول بت ترسا سكا می نوش ايدرمسك ديمش

الامان ای دل نه مشكلتر سؤال اولمش سكا

سن نه جامك مستيسك آ يا كيمك حيرانيسك

كندك آلدردك گوكل نه اولدك نه حال اولمش سكا

لبلرك مجروح اولور دندان سين بوسه دن

لعلك اوبدرمك بو حالتله محا ل اولمش سكا

یوق بو شهر ایچره سنك وصف ايتديكك دلبر نديم

برپری صورت كورنمش بر خيال اولمش سكا

نديم

Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana

Mey süzülmüş şişeden ruhsâr-ı al olmuş sana

Bûy-i gül taktîr olunmuş nâzın işlenmiş ucu

Biri olmuş hoy birisi dest-mâl olmuş sana

Sihr ü efsûn ile dolmuştur derûnun ey kalem

Zülfü Hârut’un demek mümkin ki nâl olmuş sana

Şöyle gird olmuş firengistan birikmiş bir yere

Sonra gelmiş gûşe-i ebrûda hâl olmuş sana

Ol büt-i tersâ sana mey nûş eder misin demiş

El amân ey dil ne müşkilter suâl olmuş sana

Sen ne câmın mestisin âyâ kimin hayrânısın

Kendin aldırdın gönül noldun ne hâl olmuş sana

Leblerin mecrûh olur dendân-ı sîn-i bûseden

La’lin öptürmek bu hâletle muhâl olmuş sana

Yok bu şehr içre senin vasf ettiğin dilber Nedîm

Bir perî-sûret görünmüş bir hayâl olmuş sana

Nedim

Osmanlıca Arşiv Belgelerinin Okunması ve Tahlil Edilmesinde Karşılaşılan Güçlükler ve Çözüm Yolları

2010-06-07T07:06:00.000-07:00

Ülkemizin arşivsel doküman bakımından dünyanın en zengin ülkesi olduğunu söylersek herhalde mübalağa etmiş sayılmayız. Bugün üzerinde otuzdan çok irili ufaklı devlet bulunan Osmanlı toprakları üzerinde ecdâdımız tarafından yaptırılan ve tapu mesâbesindeki kültür varlığımızdan zamanımıza kadar ulaşan veya silinip giden binlerce âbidevî eserin tek dayanağı durumundaki söz konusu dokümanın dili ve yazı şekli genellikle Osmanlıcadır.

Osmanlı Arşivleri, bugün dünya ilim çevrelerinin de itiraf ettiği gibi paha biçilmez birer vesika hazinesidir. İşte bu hazinelerden biri de bendenizin uzun yıllardan beri çalıştığı Vakıflar Genel Müdürlüğü Vakıf Kayıtları Arşivi’dir. Bin yıllık bir Türk vakıf tarihi hazinesini içeren bu arşivde 27,020 vakfiye ve yaklaşık 300,000 civarında arşiv belgesi muhafaza edilmektedir. Yerli ve yabancı araştırmacıların ilgi odağı olan söz konusu arşiv malzemesi ciddi bir tahlile muhtaçtır. Bir arşiv uzmanı olarak bu konsültasyon yapılırken en öncelikli işlemin bilgisayar ortamına uygun verilerin hazırlanması olduğunun bilincindeyim. İşte sorun burada yatmaktadır. Bu bağlamda veri tabanına esas teşkil edecek Osmanlıca belgeleri okuma ve tahlil etmede karşılaşılan güçlükleri, yapısal ve biçimsel olarak iki başlık altında toplamak mümkündür.

A. Yapısal Güçlükler

Osmanlıca, yapısı itibariyle Türkçe’dir. Ancak yer yer Arapça, Farsça hatta Fransızca gibi yabancı dillerden geçmiş kelime ve kelime gruplarını içerir. Tarihi, dini ve kültürel bağlarımız dolayısıyla Arapça ve Farsça sözcük ve söz kümelerinin yoğunluğunu söylemeye gerek bile yok kanaatindeyim. Bundan dolayı söz konusu belgelerle ilgilenen ve onlara dayanarak bir takım sonuçlara ulaşmak isteyen araştırmacının, tarihi literatüre ve belgelerin ifade tarzına aşina olmasının yanı sıra mutlaka okuduğunu anlayıp ifade edebilecek seviyede Arapça bilmesi de gerekmektedir. Aksi takdirde yanlış ve eksikliklerle dolu çeviri ve istenmeyen sonuçlarla karşılaşmamız kaçınılmaz olur. Nitekim çevrilmiş bir vakfiyeyi aslı ile karşılaştırırken bu gibi yanlışlıklara sıkça rastlamaktayız. Bu durum genellikle de Arapçayı iyi bilmeyen çevirmenlerin yaptıkları çevirilerde ortaya çıkmaktadır. Örneğin vakfiyenin hüküm bölümünde geçen “hâkim-i muvakkı’-i sadr-ı kitâb tûba lehu..." ibaresini “hâkim mevki çadır kitab dolu..." şeklinde çevrildiğine şahit olduk. Bu hatalı çeviri tamamen Arapça bilgisi eksikliğinden doğmaktadır. Söz konusu dili iyi bilenlerin ise kısa zamanda Osmanlıca belgeleri çözmeğe başladığını da yakînen gördük.

B. Biçimsel Güçlükler

1. Yazının kendisinden kaynaklanan güçlükler

Osmanlıca arşiv belgeleri; Divânî, Ta’lik, Rik’a, Sülüs, Reyhanî, Siyakat ve bunların kırmalarıyla on küsur hatla yazılmıştır. Bir hat çeşidinde birbirine birleşmeyen harflerin bir diğer hatda birleştiği görülür. Halbuki bilhassa divânî, rik’a, tevki’î hatlarında bu harflerin birleştirilerek yazıldığı da bir gerçektir.

2. Yazılışları aynı, anlam ve okunuşları farklı kelimelerin çokluğu; buna aşağıdaki kelimeleri örnek verebiliriz;

Hasan, hasen (güzel), hüsn (güzellik)

bezm (meclis), bizim (zamir)

cirm (vücud, madde), cürm (suç, kabahat), cerem (şüphe), lâ-cerem (şüphesiz)

der (kapı-Farsça), dürr (inci-Arapça), der (...de, ...da–Farsça edat), der (ter-eski Anadolu Türkçesi’nde)

mihr (güneş, muhabbet ve benzerleri)

3. Yazılışları farklı, okunuşları benzer kelimelerin çokluğu

Âcil – ecel’den, vâdeye bağlı ertelenmiş

‘âcil – acele’den acele eden, acele

a’dâ – adüvv’den ism-i tafdil - en zâlim, en gaddar

a’dâ – adû’dan ef’âl vezninde çoğul – düşmanlar yağılar

âdem – Adem. İlk peygamber, adam

a’dem – yokluk, bulunmama (adem-i merkeziyet)

âkil –ekele (yemek) fiilinden (i.fi) yiyen

‘âkil – akl’den (i.f.) akıllı (müennesi âkile)

akreb –karîb’den ism-i tafdîl – en yakın, pek yakın
‘akreb – akrep, zehirli hayvan, saatin kısa ibresi

â’lâf – alef’ler, hayvan yemleri. Ulûfeler

âlâf (elf’in çoğulu), binler

âl – soy, sülâle (âl-i ‘Osmân)

‘âl-ulûvv’den – yüce, âlî (bâb-ı âlî)

4. Hareke olmadığından kelimelerin bir çok şekillerde okunabilmesi: Örnek verecek olursak; “be" ve “re" harflerinden oluşan bu kelimenin Farsça’da üzere manasına gelen “ber", Türkçe’de sayı ifade eden “bir", Arapça’da kara manasına gelen “ber" ve iyilik anlamındaki “birr" okunabildiği açıktır.

5. Eski yerleşim birimlerine ait isimlerin genellikle bilinmediğinden değişik şekillerde okunabilmesi: Örneğin;

Gedeğara, Kedeğra

Pirizren, Perzerin

Geldiklan, Geldigelen

Şahmelik, Şahmelek vesaire.

6. Kâtip hatalarının doğurduğu güçlükler.

Kâtipler “bir nokta sukutuyla gözü kör eder" mısrasını haklı çıkaracak birçok hatalar da yapmaktadırlar.

7. Eskilerin “sıyak-sıbak" dediği, konunun öncesi ve sonrasını iyi takip etmemek de hatalı okumalara yol açar. Mesela, iskele gümrüğü ile ilgili bir belgeyi çeviren bir arşivist; “İzmir gümrükçüsü .." ibaresini, “İzmir kemer keçisi" şeklinde okuduğunu gördük. Halbuki okuduğu ibarenin öncesini ve sonrasını düşünerek okusa idi bu yanlışlığı yapmazdı.

Çözüm ve Öneriler

Bu zorlukları aşmak için yapılabilecekleri şöyle sıralayabiliriz;

1. Üniversitelerle iş birliği yapmak.

Bu alanda eğitim ve öğretim veren ilgili fakülteler, Osmanlıca derslerini başta Osmanlıyı tüm kurumlarıyla bilen ve aynı zamanda iyi derecede Arapça öğrenmiş kişiler aracılığı ile verdirmelidirler. Öğrenim boyunca öğrenciler mutlaka bünyesinde Osmanlıca arşiv vesikalarını bulunduran kurumlarla irtibatlandırılmalıdırlar. Bu uygulama tıpkı meslek okullarında okuyan öğrencilerin ilgili kuruluşlarda yaptıkları staja benzer olmalıdır. Öğrencilere verilen bitirme ve yüksek lisans tezleri ciddi bir şekilde ele alınmalı, ısmarlama tezlerle geçiştirilmemelidir. Yapılacak hukuki düzenlemelerle uygulama boyunca kısmî bir ücret verilmesi yönüne gidilmeli, başka bir deyişle arşivcilik özendirilmelidir. Uygulama için gönderilen öğrenci başı boş bırakılmamalı, hem ilgili fakülte hem de uygulama yaptığı kurum tarafından ciddi şekilde takip edilmeli ve denetlenmelidir.

2. Bünyesinde söz konusu belgeleri bulunduran kurumlar, uygulama için gelen öğrencilere olabildiğince yardımcı olmalı ve onları en güzel şekilde yetiştirmek için elinden gelen gayreti göstermelidir.

Bu konuda şunlar yapılabilir:

1. Stajyer öğrencileri yetiştirecek, onları kontrol edecek ve kurumun yararına uygun projeler üreterek onlardan faydalanmasını bilecek sahasında uzman bir personel görevlendirilmeli ve öğrencilerle tıpkı bir usta-çırak ilişkisi içinde çalışması temin edilmelidir.

2. Mezuniyet sonrası iş imkanı sağlanmalıdır.

3. Kurumların ilgili birimlerinde çalışan iyi yetişmiş ve artık sahasında uzman olmuş yetenekler heder edilmemeli onlara hiç olmazsa başkasına muhtaç olmadan insanca geçinebilecek bir ücret politikası uygulanmalıdır.

Bu konuda Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nde uygulanan ücret politikası, benzeri görev ifâ eden; Milli Kütüphane Başkanlığı, Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü ve Vakıflar Genel Müdürlüğü’ndeki ilgili personele de aynen uygulanmalıdır. Örnek verecek olursak; Vakıflar Genel Müdürlüğü’nde çalışan bir sözleşmeli arşiv uzmanı 100 milyon lira civarında ücret alırken, aynı görevi yapan benzeri bir eleman Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nde bunun üç katı maaş almaktadır. Dolayısıyla asgari ücret seviyesinde maaş alan böyle bir uzman imkânları daha iyi olan bir başka iş sahası bulduğunda kurumu terk etmekte ve söz konusu kurum da bu şekilde kalifiye elemanlarını kaybetmektedir.

4. Üniversite ile irtibat koparılmamalı, ortak projelerle bu ilişki devamlı canlı tutulmalıdır.

5. Kurumlarda bu eksiklikler hizmet içi eğitimler ile giderilebilir. Her kurum kendi ihtiyacına göre eğitim vermelidir. Başka bir deyişle yapılacak tahlil ve değerlendirmelere uygun olarak hizmet içi eğitim verilmelidir. Mesela bu, Milli Kütüphane için, yazma eserlerle ilgili; Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü için, tapu kayıtları ile ilgili ve Vakıflar Genel Müdürlüğü’nde ise vakıf kayıtlarıyla ilgili olmalıdır.

Adnan TÜZEN

Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşiv Uzmanı

...

2010-06-07T06:56:00.000-07:00

گناهدی ثوابدی بونلر بوش حساب

هر نه يی یاپارسه ك الله ايچون ياپ

عوامك ايشيدر بو حساب كتاب

عاشقلر كار ضرر گوتمز قربانم

سردار طونجر

Tâhir ile Zühre

2010-06-04T08:12:00.000-07:00

Metni okumak için üzerine tıklayınız.

Faruk Kadri Timurtaş' ın El Yazısı

2010-06-04T04:40:00.000-07:00

Avni

2010-06-04T04:31:00.000-07:00

Aşağıda Fatih Sultan Mehmed' in Peygamber Efendimiz için yazdığı gazel bulunmaktadır. Paylaşımı için Serra Hanım' a teşekkür ederiz.

Necmeddin Okyay

2010-06-04T04:11:00.000-07:00

"Hâkim-i hükm-i ezel infâz için takdirini

Selb eder erbâb-ı aklın fikrini tedbirini"

Redhouse – Osmanlıca İngilizce Sözlük ve Gramer Kitabı

2010-04-22T03:31:00.000-07:00

Osmanlıca- İngilizce Lugat için tıklayınız.

Osmanlıca – İngilizce sözlük niteliğinde Osmanlıcadan İngilizceye yapılan ilk ve kapsamlı lügattir. 1890’da 12 cild halinde yayımlandı. Sir James W. Redhouse’ın el yazması olan eserinin orijinali bu gün British Museum’da dır.

Sir James William Redhouse

Osmanlıca harflere göre alfabetik sıralanan sözlükte kelimelerin Arapça, Farsça, Türkçe mensubiyetleri gösterilmekte, latin harfi okunuşları ile türü belirtilmekte, numaralarla anlam farkları ve deyimler İngilizce verilmektedir.

Sözlük yazarı Sir James W. Redhouse 30 Aralık 1811’de Londra’da doğmuştur. 1819’da yetim ve öksüz kalarak Christ’s Hospital adlı yardım ve eğitim vakfına yerleştirilmiştir. Burada denizcilik, haritacılık, teknik resim, trigonometri gibi konularda tahsil görmüştür. 1826′da disiplinsizlik nedeniyle okuldan uzaklaştırılınca, Akdeniz’e açılan bir gemi ile yolculuğa çıkmış ve İstanbul’a gelmiştir. İstanbul’da Mühendishane-i Berri-i Hümayun’da teknik ressam olarak uzun yıllar çalışır burada kaldığı 8 yıllık sürede Türkçe, Arapça, Farsça ve Fransızca öğrenir.

1840′tan sonra Hariciye Nezareti tercümanı olarak görev alır ve dış temasların çevirisini yürüttür. 1853′de İngiltere’ye dönerek, dışişlerinde Doğu dilleri tercümanlığı yapar. Royal Asiatic Society derneği üyeliğine seçilir ve, Sir unvanı alır. 1892′de vefat eder.

Kaynak: http://tarihvemedeniyet.org/

Mustafa Halim Özyazıcı' nın El Yazısı

2010-04-03T23:27:00.000-07:00

Metni okumak için üzerine tıklayınız.

Mustafa Halim Özyazıcı

2010-04-01T23:54:00.000-07:00

Âh u efgân u enînim nâydır sinem kudüm

Oldu cismim ser-te-ser bir dergeh-i Mollâ-yı Rûm

Tahsilat Makbuzu

2010-03-27T12:41:00.000-07:00

Metinleri büyütmek için üzerine tıklayınız.

Makbuz örneklerini bizimle paylaşan Hilal Kocaman' a teşekkür ederiz.

Tarih-i İslam

2010-03-26T15:01:00.000-07:00

Mahmud Esad

Defter-i Hâkânî Nâzırı

Tarih-i İslam

Metni büyütmek için üzerine tıklayınız.

Tarih-i İslam kitabını bizlerle paylaşan Sümeyye Dorak' a teşekkür ederiz.

Hattat Hamit Aytaç

2010-03-23T12:51:00.000-07:00

"Ehl-i dehre âlemin mamûresin arz etseler
Ehl-i fakrin hissesine mülk-i istiğnâ düşer"

( Fatih Sultan Mehmed)

Asya Haritası

2010-03-23T11:15:00.000-07:00

Haritayı büyütmek için üzerine tıklayınız.

Hamid Aytaç

2010-03-22T15:43:00.000-07:00

Bir şulesi var ki şem'-i cânın

Fânusuna sığmaz âsumânın

(Şeyh Gâlib)

Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye

2010-03-19T10:58:00.000-07:00

Dr. Uğur İnan' dan Rıka

2010-03-18T06:40:00.000-07:00

Nezâret-i Celile-i Maârif-i Umumiyye

2010-03-17T15:48:00.000-07:00

Mahmud Yazır' ın El Yazısı

2010-03-16T15:08:00.000-07:00

Hattatlığın Şartları

a- İsti´dâd ve kabiliyet sahibi olmak:

Her sanat gibi hattatlık da her şeyden evvel fıtrî bir isti´dâd ve kabiliyete dayanır. Bunlar bazı kimselerde uykuda, bazılarında uyanık haldedirler. Uykuda olanları harekete geçirmek için güzel örnekler göstermek bazen elverdiği halde bazen de zamana bırakmak ta´lîm ve terbiye ile yavaş yavaş uyandırmak gerekir. Nitekim genç yaşta yüksek eserler veren hattatlar zuhur etmiş olduğu gibi. Uzun bir çalışma ile tedrîcî bir surette inkişaf ve tekemmül etmiş sanatkârlar da çoktur. Tevarüsünde bu işte büyük rolü vardır. Soydan soya intikal eden isti´dâd ve kabiliyetlerin gittikçe daha kuvvetli olduğu ve daha çabuk inkişaf bulduğu da inkâr olunamaz.

Uyanık olan isti´dâd ve kabiliyetlerin inkişafları ise ötekilerden ziyade dikkat ve ihtimam ister. Çünkü bunlar fitili ateş almış bir bombadaki barut gibi olduklarından mukâvemet haddini aştıkları anda patlayarak mecralarını değiştirirler. Bediî-i hisse hâdim olmak yolundan hevâ ve şehvet tarafına kayarak sahibini yazıdan vazgeçirtip bir takım kötü temayüllere düşürebilirler. Bu hal diğer şeylere olan isti´dâd ve kabiliyetler hakkında da düşünülecek bir meseledir. Bir çobanın oğlu okur adam olur. Sanatkâr olur. Bir okumuşun veya sanatkârın oğlu ayyaş, hırsız veya katil olabilir. Onunçun bu kısım isti´dâd ve kabiliyette olanlar kendilerini önceden ayarlamalı, işi çığırından çıkarıp da sonunda perişanlığa nedâmete düşmemelidir. Kendisini idare edecek ilim ve kültüre sahip olmak ve iradesini feveranlardan korumak üzre dizginini elinde tutmak gerekir. Bir de üstadlar, bu kısım isti´dâd ve kabiliyetleri önceden anlayarak ta´lîm ve tedrislerinde yararlı bir yol takip etmelidirler. Nitekim merhum biraderim müfessir Hamdi Yazır gençliğinde Filibeli Hacı Arif Efendi merhumdan yazı tahsiline başlamış, kısa zamanda sülüsle nesihi ilerletmiş, gerek güzel yazıya olan isti´dâd ve kabiliyetinin fazla oluşu ve gerek ilim tahsili hususundaki merakının aşırı bulunuşu Arif Efendinin dikkatini çekmiş, “ Oğlum: demiş, artık Sami Beye gitmeniz zamanı gelmiştir. Sanata olan isti´dâd ve kabiliyetini uzun zaman hapsetmek istemem” demiş ve alıp Sami Beye götürmüş. Ona bir şeyler fıslamış, Sami Bey biraderimin hususiyetini derhal takdir etmiş. Arkadaşlarından ayrı bir ta´lîm usulü tutmuş. Biraderimde kısa zamanda icazet alıp ( icazet formalitesi bahsine bakınız) resmen hattat olmuş ve yazı yazmaya başlamış. Böylece hem maişetini kazanmaya, hem de ilim tahsiline devama muvaffak olmuş. Hatta beş on kuruş pederine göndermek suretiyle evlatlık vazifesini de yapmaktan geri durmamış.

Biraderim, bu macerayı bana anlattıktan sonra: “Kardeşim, senin de yazıya merakın var. Çalış, fakat insanda her neye isti´dâd ve kabiliyet olursa olsun, gereği gibi terbiye edecek ellere düşmezse sahibini şaşırtır ve azıtır. Onun için dikkat et, hayatında bul ki, bu iki şeytanın eline teslim etme, onları yularlayıp hayrına çalışan yorulmaz iki sadık uşak haline getir. Yoksa mirasyedi zengin ahlaksızlara döner. Hakkın verdiği ve vereceği nimetleri isti´dâd ve kabiliyetin fena mecralara kayması yüzünden heba ederek sonunda eli boş kalırsın.” Diye güzel bir nasihatte de bulunmuştu. Bu nasihati elimden geldiği kadar tuttum, o nisbette de faydasını gördüm ve çok şükür hâlâ da görmekteyim.

Rıza Efendi

2010-03-16T15:03:00.000-07:00

"Göremez girsem eğer mûr-ı zaîfin gözüne

Ey süleymân-ı zaman öyle hayâl oldu tenim"

(Şem‘ î)

Halim Özyazıcı

2010-02-27T08:18:00.000-08:00

"Turfe dükkan-ı hikemdir şu kühen tâk-ı felek

Ne ararsan bulunur derde devadan gayrı"

Rıka Harfler

2010-02-26T06:06:00.000-08:00

Yazma ve okumada kolaylık olması için bazı harflerin şekilleri basitleşir.

*****

Noktalama işaretlerinin şekilleri basitleşir ve birleşik yazılır.

Pek Hazîn Bir Mevlid Gecesi

2010-02-25T03:09:00.000-08:00

پك حزين بر مولد كيجه سی

ييللر كچيوركه يا محمد

آيلر بزه هپ محرم اولدی

آقشام نه كونشلی بر كيجه يدی

ایواه او ده ليل ماتم اولدی

عالم بوكون اوچ يوز اللی ميليون

مظلومه يامان بر عالم اولدی

چيكنندی حريم پاكی شرعك

ناموسه يابانجی محرم اولدی

بيننده اوتن چاكك سسنده

بيكلرجه مناره ابكم اولدی

الله ايچون ای نبی معصوم

اسلامی بيراقما بويله بيكس

اسلامی بیراقما بویله مظلوم

محمد عاكف

١٣ ربيع الاول ١٣٣١

Ahmet Cevdet Paşa' nın El Yazısı

2010-02-24T13:21:00.000-08:00

Emin Efendi

2010-02-21T14:40:00.000-08:00

"Girenler nakd-i cân îsâr ederler bâb-ı teslîme

Erenler bezmine bir başka türlü armağan olmaz"

"Teslimiyet kapısına girenler, bu yola canlarını feda ederler. Zira erenler meclisine bundan başka bir hediye takdim edilmez."

Kemal Batanay

2010-02-20T04:38:00.000-08:00

"Kadem kadem gice teşrîfi Nâ'ilî o mehün

Cihan cihan elem-i intizâra değmez mi?"

"Ey Nailî, o ay'ın (sevgilinin) geceleyin adım adım gelişi, dünyalar dolusu bekleyiş acısına değmez mi?"

I. Abdülhamid

2010-01-27T10:28:00.000-08:00

1773- 1774 yılında İstanbul' da basılan Sultan Abdülhamid tuğralı Osmanlı parasıdır.

VI. Mehmed

2010-01-26T06:10:00.000-08:00

1920 yılında İstanbul' da basılan Sultan VI. Mehmed tuğralı Osmanlı parasıdır.

III.Selim

2010-01-26T06:02:00.000-08:00

Miladi 1788/1789 yılında İstanbul' da basılan III.Selim tuğralı Osmanlı parasıdır.

100 Osmanlı Banknotu

2010-01-05T06:50:00.000-08:00

Düyun-ı Umumiye Meclisi İdaresince basılan 100 Osmanlı banknotudur.

II. Mahmud

2010-01-04T09:05:00.000-08:00

1808- 1809 yılında İstanbul' da basılan Sultan 2. Mahmud tuğralı Osmanlı parasıdır.

Sultan Abdülmecid

2009-12-25T02:09:00.001-08:00

Miladi 1839- 1840 yılında İstanbul' da basılan Sultan Abdülmecid tuğralı Osmanlı parasıdır.

V. Mehmed Reşad

2009-12-22T23:07:00.000-08:00

Miladi 1911-1912 yılında İstanbul' da basılan Sultan V. Mehmed Reşad tuğralı Osmanlı parasıdır.

*****

28 Mart 1918 tarihli V. Mehmed Reşad tuğralı ve Maliye Nazırı imzalı 100 Osmanlı banknotudur.

*****

28 Mart 1917 tarihli V.Mehmed Reşad tuğralı ve Maliye Nazırı imzalı 1000 Osmanlı banknotudur.

Sultan Abdülaziz

2009-12-22T22:57:00.000-08:00

Hicri 1277 yılında İstanbul' da basılan Sultan Abdülaziz tuğralı Osmanlı parasıdır.

1000 Osmanlı Banknotu

2009-12-22T22:50:00.000-08:00

19 Ağustos 1916 tarihinde Düyûn-ı Umumiye Meclisi İdaresince basılan 1000 Osmanlı banknotudur.

Kitâb-ı Dede Korkud

2009-12-22T10:15:00.000-08:00

Kitâb-ı Dede Korkud kitabını bize ulaştıran Sümeyye Dorak' a teşekkür ederiz. Aşağıda Tepegöz hikayesinden birkaç sayfa vardır. Keyifli okumalar.

Sünbülzâde Vehbî' den

2009-12-18T12:00:00.000-08:00

Tuhfe-i Vehbî, Türkçe- Farsça manzum sözlükler arasında Tuhfe-i Şâhidî’den sonra en fazla ilgi görmüş olan sözlüklerimizdendir. Adının da işaret ettiği üzere eser, Sünbülzâde Vehbî (ö. 1809) tarafından kaleme alınmıştır. Tuhfe, 882 beyitten oluşmaktadır. Eser, besmelenin ardından mesnevî tarzında kaleme alınmış 93 beyitlik bir hamdele, salvele ve sebeb-i telifle baslar. Sözlük kısmı 58 kıt’adan oluşmaktadır. Sonda 201 beyitten oluşan Istılâhat-ı Acem başlığını taşıyan mesnevî de yer almaktadır.

Tamamının transkripsiyonu için link:

http://www.turkishstudies.net/dergi/cilt1/sayi4/kilicatabey.pdf

Abdülhak Hamid Tarhan

2009-12-18T09:17:00.000-08:00

Ahd-ı Cedîd

2009-12-11T02:49:00.000-08:00

Dedesine ait kitapları karıştırırken, Osmanlıca İncil' e rastlayan Levent Aksak, Denizli' den göndermiştir. İncil' in ilk bölümü Matta' dan birkaç sahife...

Necmeddin Okyay

2009-12-10T02:50:00.000-08:00

Soran yok söyleme başında bin belâ olsa

İnanma hiçbir ferde hatta evliyâ olsa

Sokar akrep gibi fırsat bulursa akraba dahî olsa

Bütün ebnâ-yı âlem zehirli bir yılana dönmüştür.

Hamid Aytaç Kaleminden

2009-11-08T08:49:00.000-08:00

Leylâ ve Mecnûn vakfıdır, geldi müselsel muttasıl
Meşrûtadır zencîr-i aşk dîvâneden dîvâneye.

Yahya Kemal Beyatlı

2009-11-02T04:40:00.001-08:00

Ezân-ı Muhammedî

Emr-i bülendsin ey ezân-ı Muhammedî

Kâfi değil sadâna cihân- ı Muhammedî

Sultan Selim-i Evvelî râm etmeyip ecel

Fethetmeli idi âlemi şân-ı Muhammedî

Gök nura gark olur nice yüz bin minareden

Şehbal açınca ruh-i revân-ı Muhammedî

Ervâh cümleten görür Allahu Ekberi

Aks eyleyince arşa lisân-ı Muhammedî

Üsküp'de kabr-i mâdere olsun bu nev-gazel

Bir tuhfe-i bedî' u beyân-ı Muhammedî

Şeyh Gâlib

2009-10-30T09:57:00.000-07:00

Sâye-i lütfunda neler gördüğüm

Ben bilirim ellere efsânedir

Gâlib eğer eylese davâ-yı aşk

Kim inanır kavline divânedir

Şeyh Galib

Arşivden

2009-10-24T07:15:00.000-07:00

Mühür Bahası yedi buçuk kuruştur.

Yalnız yüz aded Osmanlı lirası adedi.

Veche tahrir oldur ki

Erzurum valisi merhum Mehmed Reşid Paşanın haremi Seraiş? Hanımdan yüz aded yüzlük Osmanlı altını karzı olarak aldım. Yine yüzlük altın olarak kendisine tediye etmeye müteahhid olduğumu mübeyyen işbu tahvil-i temhir ile kendisine ita kılınmıştır.

Fî 2 Eylül Sene 92

Cevdet Paşanın haremi

Mühür Rabiatü’l Adeviyye